مدتی است در فکر چیزی هستم. دموکراسی. این عبارت برای اشاره به سیستمی حکومتی به کار می ره. سیستمی که می خوام درباره اش صحبت کنم.
یکی از قواعدی که در دنیای امروز داره به رسمیت شناخته می شه “دیالوگ” است. در قیاس با “منولوگ” این رابطه، بیانی دو طرفه است که در اون افراد مختلف نظرات(تفکرات) خود را دارند و آن را با هم به اشتراک می گذارند. (با بحث و جدل ایرانی اشتباه نشود). در قبیله ای دورافتاده در جنگل های استوایی افریقا مردم اعتقادات خاصی دارند. خدایگان مختلف برای قدرت های مختلف. اما سوال من این است. آیا باید آن را محترم دانست؟
آیا نظر هر کس محترم است؟
در گذار از قرون وسطی به دوران خرد گرایی، تفکرات دینی که خود را بر سیطره ی جهان حاکم می دیدند از هیچگونه خشونتی در حذف حتی فیزیکی نظریات و نظری پردازان دیگر نداشتند. دادگاه های معروف تفتیش عقاید، محاکمات مختلف و خشونتی مثال زدنی از آن دوران که می شناسیم نمونه ای است برای پرداخت ذهنی فضای حاکم.
این روند در سیستم های مستبد نیز ادامه یافت. سیستم هایی که امروز هم شاهد وجود آنها هستیم. اما سوالی مهم در ورای عملکرد این سیستم ها وجود دارد. آیا اندیشه ی همگان مورد احترام است؟
با ساده اندیشی می توان در جمله ای کوتاه به این سوال پاسخ داد؛ “بله عقیده ی هر کس محترم است” یا پاسخی دیگر “بله عقیده ی هرکس برای خود محترم است”
پاسخ دوم منطقی تر به نظر می رسد. در همان قبیله ی دور افتاده عقایدی وجود دارد که مطمئناً برایشان محترم است اما برای ما چه؟ آیا پرستش خدای باروری آنها با مراسمی درخور باید مورد احترام ما هم باشد؟ با چه نگاهی؟
به این دست مثال ها که نگاه می کنم، احترامی برای جشن ها و رسوم خرافی نمی توانم قائل باشم مگر برای مطالعه ی تاریخ تحول بشر. در روستایی گاو آهن به انسان می بندد و خاک را می گردانند و کشوری ابزار مدرن انسان وظیفه ی آن را بر عهده می گیرند. تحول گاو آهن به ماشین در یک شب رخ نداده که انسان را مبحوط کند اما اگر فاصله ی زمانی را کنار گذاریم شاید تعجبی همراه با احترام حس کنیم.
گاو آهنی در اختیار شماست و ماشین. کدام برای شخم زدن مناسب است؟
عقایدی از عهد عتیق وجود دارند و عقایدی از دوران نو. کدام آن است که پذیرفتنی باشد؟
دمکراسی
شاید بارز ترین مشخصه ی دموکراسی، تکثر عقاید باشد و این خود خطا است. (شاید دموکرات ها این جمله را بهتر بیابند که ” به نظر من این خطاست”)
به کمک ابزار های فوق مدرن امروز به دور و بر خود و به دور تر ها که نگاه می کنیم، عقاید و نظراتی خرافی می یابیم که از ریشه تناقضی آشکار با خرد و انسانیت دارند. دو عبارت که خود توضیحی مفصل می طلبند.
خرد آن چیزی است که بر پایه ی منطق و علم استوار باشد. شاید ریاضیات به عنوان مادر علوم. ولی انسانیت بحثی اخلاقی به وجود می آورد که در فرهنگ های گوناگون فرق دارد. ولی روح مشترکی بر اکثر مکاتب اخلاقی حکم می راند. اگر اخلاق را دارای منشئی از خاک بدانیم و آن را به سوراسرافیل وصل نکنیم؛ عرفی است در جوامع بشری برای حفظ بنیان های اجتماع و زندگی مشترک انسان با انسان. اینکه امروز گونه های دیگر زیستی هم وارد این جرگه شده اند و باعث پدید آمدن رویه ای اخلاقی شده اند بماند.
از بنیان هایی که در دوران مدرن خطری جدی آن را تهدید می کند خانواده است. یکی از قدیمی ترین بنیان های بشر و حتی پیش انسان ها. اینکه این بنیان در نهایت چه خواهد شد مورد صحبت من نیست. اینکه در فرهنگ ما این بنیان قوی تر است شاید. در راستای حفظ این بنیان اصول اخلاقی پدید می آیند و نظم موجود را حفظ می کنند. (آیا لزومی بر حفظ نظم موجود است؟) ولی می توان به خود این اصول هم به دیدگاهی خردگرایانه نگریست.
افکار، برخورد ها و کردار افراد برآمده از این دو زاویه ی دید آنهاست. دید اخلاقی و خرد گرایانه که برآیند آنها گونه های مختلفی از شخصیت را ایجاد می کند. حال آیا باز هم هر گونه فکر و شخصیتی در خور احترام و حفظ حریمی برای وجود است؟
دیدگاهی برآمده از اصول ماقبل تاریخ که در سویه ی مخالف خرد گرایی می نشیند را آیا باید محترم دانست؟ دیدگاهی برآمده از اوهام متکی بر ضد اخلاقیات عرف را چه؟
فکر می کنم تنها می توان آن را محترم دانست که با خرد می نگرد و اصولی کلی را که برآمده از امروز است رعایت می کند. چه بخواهیم و چه نه در امروز زندگی می کنیم. سایر دیدگاه ها نمی توانند محترم باشند چون نقیصه ای سنگین را با خود این سو و آن سو می کشند که از یکی از دو موئلفه برمی آید.
آیا دیدگاه هر فرد جز خودش باید برای سایرین هم محترم باشد؟ آیا حقیقا چنین است؟
یکی از قواعدی که در دنیای امروز داره به رسمیت شناخته می شه “دیالوگ” است. در قیاس با “منولوگ” این رابطه، بیانی دو طرفه است که در اون افراد مختلف نظرات(تفکرات) خود را دارند و آن را با هم به اشتراک می گذارند. (با بحث و جدل ایرانی اشتباه نشود). در قبیله ای دورافتاده در جنگل های استوایی افریقا مردم اعتقادات خاصی دارند. خدایگان مختلف برای قدرت های مختلف. اما سوال من این است. آیا باید آن را محترم دانست؟
آیا نظر هر کس محترم است؟
در گذار از قرون وسطی به دوران خرد گرایی، تفکرات دینی که خود را بر سیطره ی جهان حاکم می دیدند از هیچگونه خشونتی در حذف حتی فیزیکی نظریات و نظری پردازان دیگر نداشتند. دادگاه های معروف تفتیش عقاید، محاکمات مختلف و خشونتی مثال زدنی از آن دوران که می شناسیم نمونه ای است برای پرداخت ذهنی فضای حاکم.
این روند در سیستم های مستبد نیز ادامه یافت. سیستم هایی که امروز هم شاهد وجود آنها هستیم. اما سوالی مهم در ورای عملکرد این سیستم ها وجود دارد. آیا اندیشه ی همگان مورد احترام است؟
با ساده اندیشی می توان در جمله ای کوتاه به این سوال پاسخ داد؛ “بله عقیده ی هر کس محترم است” یا پاسخی دیگر “بله عقیده ی هرکس برای خود محترم است”
پاسخ دوم منطقی تر به نظر می رسد. در همان قبیله ی دور افتاده عقایدی وجود دارد که مطمئناً برایشان محترم است اما برای ما چه؟ آیا پرستش خدای باروری آنها با مراسمی درخور باید مورد احترام ما هم باشد؟ با چه نگاهی؟
به این دست مثال ها که نگاه می کنم، احترامی برای جشن ها و رسوم خرافی نمی توانم قائل باشم مگر برای مطالعه ی تاریخ تحول بشر. در روستایی گاو آهن به انسان می بندد و خاک را می گردانند و کشوری ابزار مدرن انسان وظیفه ی آن را بر عهده می گیرند. تحول گاو آهن به ماشین در یک شب رخ نداده که انسان را مبحوط کند اما اگر فاصله ی زمانی را کنار گذاریم شاید تعجبی همراه با احترام حس کنیم.
گاو آهنی در اختیار شماست و ماشین. کدام برای شخم زدن مناسب است؟
عقایدی از عهد عتیق وجود دارند و عقایدی از دوران نو. کدام آن است که پذیرفتنی باشد؟
دمکراسی
شاید بارز ترین مشخصه ی دموکراسی، تکثر عقاید باشد و این خود خطا است. (شاید دموکرات ها این جمله را بهتر بیابند که ” به نظر من این خطاست”)
به کمک ابزار های فوق مدرن امروز به دور و بر خود و به دور تر ها که نگاه می کنیم، عقاید و نظراتی خرافی می یابیم که از ریشه تناقضی آشکار با خرد و انسانیت دارند. دو عبارت که خود توضیحی مفصل می طلبند.
خرد آن چیزی است که بر پایه ی منطق و علم استوار باشد. شاید ریاضیات به عنوان مادر علوم. ولی انسانیت بحثی اخلاقی به وجود می آورد که در فرهنگ های گوناگون فرق دارد. ولی روح مشترکی بر اکثر مکاتب اخلاقی حکم می راند. اگر اخلاق را دارای منشئی از خاک بدانیم و آن را به سوراسرافیل وصل نکنیم؛ عرفی است در جوامع بشری برای حفظ بنیان های اجتماع و زندگی مشترک انسان با انسان. اینکه امروز گونه های دیگر زیستی هم وارد این جرگه شده اند و باعث پدید آمدن رویه ای اخلاقی شده اند بماند.
از بنیان هایی که در دوران مدرن خطری جدی آن را تهدید می کند خانواده است. یکی از قدیمی ترین بنیان های بشر و حتی پیش انسان ها. اینکه این بنیان در نهایت چه خواهد شد مورد صحبت من نیست. اینکه در فرهنگ ما این بنیان قوی تر است شاید. در راستای حفظ این بنیان اصول اخلاقی پدید می آیند و نظم موجود را حفظ می کنند. (آیا لزومی بر حفظ نظم موجود است؟) ولی می توان به خود این اصول هم به دیدگاهی خردگرایانه نگریست.
افکار، برخورد ها و کردار افراد برآمده از این دو زاویه ی دید آنهاست. دید اخلاقی و خرد گرایانه که برآیند آنها گونه های مختلفی از شخصیت را ایجاد می کند. حال آیا باز هم هر گونه فکر و شخصیتی در خور احترام و حفظ حریمی برای وجود است؟
دیدگاهی برآمده از اصول ماقبل تاریخ که در سویه ی مخالف خرد گرایی می نشیند را آیا باید محترم دانست؟ دیدگاهی برآمده از اوهام متکی بر ضد اخلاقیات عرف را چه؟
فکر می کنم تنها می توان آن را محترم دانست که با خرد می نگرد و اصولی کلی را که برآمده از امروز است رعایت می کند. چه بخواهیم و چه نه در امروز زندگی می کنیم. سایر دیدگاه ها نمی توانند محترم باشند چون نقیصه ای سنگین را با خود این سو و آن سو می کشند که از یکی از دو موئلفه برمی آید.
آیا دیدگاه هر فرد جز خودش باید برای سایرین هم محترم باشد؟ آیا حقیقا چنین است؟
